lebap-transportation


 * Transport**

1875-nji ýylyň baharynda könedäpçil ural kazaklary, dini delillere duwlanyp, harby gullukdan boýun gaçyranlygy sebäpli, patyşanyň permany bilen Çärjewe göçürilýär .Urallylar rus harby berkitmeleriniň golaýynda mekan tutunypdyr. Häzirem şäheriň köne raýony „Uralka“ adyny göterýär... Amyderýanyň kenarynda täze obalaryň döredilmegi derýany gämiçilik üçin ulanmaga mümkinçilik berýär. Iki ýyl geçenden soň, Dörtgülden Çärjewiň gämi durulgasyna „Samarkant“ gämisi etip gelýär. Şeýlelikde, gämi flotunyň Amyderýa boýunça hereketiniň başlangyjy goýulýar. Demir ýol gurluşygam başlanýar. Demir ýoluň gurluşygyna zehinli guramaçy, general M. N. Annenkow ýolbaşçylyk edipdir. Iş çölüň adatdan daşary kyn şertlerinde alnyp barlypdy, täze we täze usullary gözlemegi talap edýärdi. Ilki bilen, süýşýän çägeleri saklamagyň ýoluny tapmalydy. Ýönekeý we tüýs bolaýjak usuly saýlanyp alnypdyr: demir ýol düşekleriniň ugrunda demir germewleri goýyardylar, ýylgyn we sazak ekýärdiler. Bu usuldan häzirki wagtda-da peýdalanylýar. 1886-njy ýylyň 26-njy noýabrynda Çärjewe ilkinji otly gelýär. Soňra bu ýerde Amyderýa stansiýasynyň resmi açylyşy bolýar. Soňky ýylyň sentýabrynda Amyderýanyň üstünden wagtlaýyn demir ýol köprüsiniň gurluşygy başlanýar. Emma şäheriň çalt ösmegi we ýük daşalyşynyň möçberiniň artmagy patyşa häkimiýetiniň öňünde hemişelik demir ýol köprüsini gurmak zerurlygyny keserdip goýýar. Derýanyň akymynyň çalt, hanasynyň giň bolmagyna we üýtgäp durýandygyna seretmezdan, 1898-nji ýylyň 17-nji oktýabrynda gurluşyga başlanylar. 1901-nji ýyluň 27-nji maýyna iş tamamlanyp, umumy harajat bäş million mamada golaýlaýar. Amyderýanyň köprüsi uzynlygy boýunça tutuş rus imperiýasy boýunça birinji, dünýa boýunça üçünji orny eýeleýär.

Peýdalanylan edebiýat: „Çärjew“ 1990 ý.

Demir ýollaryň umumy uzynlygy 680 km bolup olar Üçajy-Hoja-döwlet-Çärjew-Pitnek we Tallymerjen-Kelif aralyklaryndan geçýär. Çärjew –Goňrat demir ýoly-umumy uzynlygy 700 km bolan Çärjew şäheri bilen Goňrat aralygyndaky demir ýol magistralydyr. Ýurdumyzyň we Orta Aziýa respublikalarynyň merkezleri bilen demir ýol aragatnaşygynyň ýoklygy TSSR-iň Daşoguz, Çärjew oblastlarynyň ençeme raýonlarynyň, Özbegistan SSR-niň Horezm oblastynyň, Garagalpystan ASSR-niň ykdysady taýdan ösişini bökdeýärdi. Şony göz öňünde tutup, SSSR-iň Ministrler Sowety 1947-nji ýylyň 28-nji iýunynda uzynlygy 330 km bolan Çärjew –Daşsaka, soňra ony Goňrata (Garagalpystan ASSR-inde) ýetirmäge niýetlenen demir ýolunyň gurluşygyna başlamak hakynda karar etdi. Amyderýanyň çep kenarynda gurlan polat magistralyň 398 km-lik Çärjew-Ürgenç uçastogy 1958-60-njy ýyllarda ulanylmaga berildi. Soňra bu demir ýol Makatyň (Gazagystan SSSR-i) üsti bilen orta Azianyň günbatar raýonlaryny Wolga derýasynyň ýakasyndaky senagat raýonlary bilen birikdirdi. Şeýlelikde, Orta Azia bu raýonlarynyň SSSR-iň Ýewropa bölegi bilen aralygy ep-esli gysgaldy.

Peýdalanylan edebiýat: „Türkmen Sowet Ensiklopediýasy“, Aşgabat, 1989 ý., sah. 126-134, N. W. Atamammedow we başgalar

Çärjew şäheriniň döremegine derýa sebäp bolupdyr. Köp asyr mundan ozal şäheriň adyna derýanyň köne adyna laýyklykda Amul diýipdirler. Ençeme wagtlardan bäri bu ýerde gury we suw ýollary kesişipdirler. Şu ýerden kerwenler India, Hytaýa, Owganystana, Kaspiý deňziniň we Astrahanyň üsti bilen bolsa gämiler Moskwa gidipdirler. Mundan ýüzden gowrak ýyl ozal Çärjew şäherinde Amudarýa stansiýasy ýerleşen Zakispiý demir ýoly işe girizildi. Geçen asyryň başynda bolsa Amydarýanyň üstünden Orta Aziýada deňi-taýy bolmadyk köpriniň gurulmagy Çärjewi we Zakaspiý regionyny Russia we beýleki şäherler bilen birleşdirdi. Biziň günlerimizde Çärjew-Orta Aziýanyň demir ýol, howa, awto we derýa ýol ulgamlaryny birleşdirýän iň möhüm transport nokadydyr. Bu ýerde öňki Orta Aziýa derýa ýollarynyň, häzir bolsa Türkmen derýa ýollarynyň baş edarasy ýerleşýär, ýerli aeroport bolsa Aşgabat, Moskwa we Orta Aziýa döwletleri bilen birleşdirýän häzirki zaman uly uçarlaryny kabul edip bilýär. Şäherde elektron hasaplaýyjy maşynlar bilen enjamlaşdyrylan müň kilometrlik aralykdaky demir ýol herekedini dolandyrýan ýeke-täk dispetçer merkezi ýerleşýär.

Peýdalanylan edebiýat: «Чарджев-перекресток четырех дорог, окруженный семью сокровищами.» Б. Джумаев стр. 43-44 Чарджевская велаятская типография Государственного комитета по печати Туркменистана. 1992 г.