turkmen-kol

Türkmen köl Ýurdumyzda alnyp barylýan uly işleriň biri-de,ynha,indi ençeme ýyldan bäri güýçli depginde dowam edip gelýän Türkmen kölüniň gurluşygydyr.Altyn asyrymyzyň beýik gurluşygy bolan,Garagumyň jümmüşinde gurulýan bu köl doly gurlup gutarylandan soň,ol Merkezi Aziýada uly kölleriň biri bolar.Türkmen köli gadymy Uzboýuň ugrunda Garaşor çüketliginde döremeli.Bu çşketlik deňiz derejesinden 90 metr peslikde ýerleşýär.Ine gurulýan Türkmen köli hem şor suwlaryň ählisini özünde jemlär.Ynha suw akabalary gazylyp,bu köle ähli zeý suwlary birigip-köl emele getirer. Türkmen köli iki goldan ybarat.Onuň birinjisi Baş şor suw akabasydur.Ol öz gözbaşyny Lebap welaýatynyň baş çep kenar şor suw akaasynan alyp gaýdýar.Onuň jemi uzynlygy 720 kilometr bolup.ol Lebap welaýaty boýunça 126 km,Mary welaýaty boýunça 160 km,Ahal welaýaty boýunça 363 km,Daşoguz welaýaty boýunça onlarça km hem-de Balkan welaýaty boýunça 54 km aralygy öz içine alýar. Alnyp barylýan gurluşygyň ikinji goly Daşoguz goludyr.Ol gol döwletara şor suw akabasyndan gözbaş alyp 381 km geçip,Baş şor akabasyna guýulýar.Şor suw akymy 3sany tebigy çöketlikleriň üstünden geçýär.Olaryň birinjisi Zeňňibaba çöketligi bolup,onuňdemirgazyk we günorta bölekleri bilen birlikde göwrümi 2 milliard 700 million kubmetre deňdir.Tebigy çöketligiň ikinjisi Uzynşor çöketligi bolup, onuň göwrümi 757,4 million kubmetre barabardyr.bu tebigy çöketligiň hem demirgazyk bölegine barmaz ýaly bent gurlup diňe günorta bölegi 123,85 milion kubmetr göwrümde doldurylyp, günortalygyna Atabaý tebigy çöketligine tarap akdyrylýar. Atabaý şoruň jemi göwrümi 20 million kubmetr bolup, bölüji gaçy gurlup, şor suwlar gadymy Uzboýuň öňki ugry boýunça täzeden gazylan akaba bilen akdyrylyp, Baş şor suw akabasyna guýduryldy we ol Akýaýla çöketligine akýar. Meýilnama laýyklykda Lebap, Mary we Ahal welaýatlarynyň şor suwlary hem hut şu Akýaýla çöketligine akdyrmaly. Türkmen kölüniň 103 kilometr, ini 18,6 kilometr, çuňlugy 69 metr, göwrümi bolsa 132 kubkilometrebarabardyr.

“Daşoguz habarlary”gazeti, Gylyçdurdy Amanow, Daşoguz şäheri, #64 (15646), Indeksi 69487, 2008 ý., 3 sah.